De terminal, mappen en je eerste project

Het probleem dat we oplossen

In het vorige hoofdstuk heb je Python geïnstalleerd en een bestand gedraaid. Maar er gebeurde toen iets ongemerkt — toen je het bestand draaide, stond de terminal al precies in die map. VS Code had dat voor je gedaan.

Dat zal niet altijd zo zijn. Wanneer de terminal in een andere map staat, moet je zélf naar de map van het bestand gaan. Met dat "gaan" lopen beginners het vaakst vast. De code is goed, Python is goed, maar de terminal staat in een andere map — en Python meldt dat het bestand niet bestaat.

Op het werk doe je dit een paar honderd keer per dag. Dus vandaag maken we van de terminal, een onbekend zwart scherm, een hulpmiddel dat je kent.

Aan het einde van dit hoofdstuk kun je

• Zeggen in welke map de terminal nu staat
• Van de ene map naar de andere bewegen en één niveau terug omhoog gaan
• Een projectmap aanmaken en er een bestand in draaien
• De interactieve shell van Python (de REPL) openen en sluiten
• Uitleggen hoe de REPL verschilt van een .py-bestand — deze ene verwarring kost veel tijd

Voorkennis: Python installeren en je eerste programma draaien.

Wat de terminal eigenlijk is

De terminal is de plek waar je de computer opdrachten geeft door te typen in plaats van te klikken. En elk terminalvenster staat altijd "in" een bepaalde map. Die map heet de huidige map.

Dit is het hele idee. Wanneer je python hello.py typt, zeg je in feite: "draai het bestand `hello.py` in de map waar ik nu sta." Als het bestand in een andere map staat, vindt Python het niet — want hij kijkt nergens anders.

De opdrachten in dit hoofdstuk werken bijna hetzelfde in Windows PowerShell, de macOS Terminal en de Linux Terminal. Waar ze verschillen, worden beide versies getoond.

Open op Windows PowerShell en je ziet meestal zoiets als:

PS C:\Users\Rafi>

Op macOS zoiets als:

rafi@MacBook ~ %

En op Linux zoiets als:

rafi@laptop:~$

Deze regel heet de prompt — de terminal wacht op je opdracht. Op Windows vertelt het deel C:\Users\Rafi je waar je bent. Op macOS en Linux betekent het teken ~ je home-map.

Vier opdrachten waarmee je klaar bent

pwd — waar ben ik?

pwd

In Windows PowerShell ziet het antwoord er zo uit:

Path
----
C:\Users\Rafi

Op macOS of Linux krijg je alleen het pad:

/home/rafi

(Op macOS is het pad /Users/rafi.)

ls — wat zit hierin?

ls

ls geeft de mappen en bestanden weer. ls werkt op alle drie de systemen; Windows heeft ook een oudere opdracht voor hetzelfde werk, dir. ls draaien voordat je een bestand draait, is een goede gewoonte — het bevestigt dat het bestand dat je wilt draaien er echt staat.

cd — ga naar een andere map

cd python-lab

Twee stippen gaan één niveau terug omhoog:

cd ..

En om van overal rechtstreeks terug naar je home-map te gaan:

cd ~

Deze drie opdrachten werken op Windows, macOS en Linux op dezelfde manier.

Minder typen. Typ de eerste twee of drie letters van een map- of bestandsnaam en druk op Tab — de terminal vult de rest aan. Namen met de hand typen is de grootste bron van typefouten, en Tab neemt dat weg.

mkdir — maak een nieuwe map

mkdir lesson-02

Maak een projectmap

Als je tijdens het leren je bestanden over het Bureaublad verspreidt, vind je een week later niets meer terug. Kies dus één plek en geef elk hoofdstuk zijn eigen map. In het vorige hoofdstuk heb je python-lab in je home-map gemaakt; maak nu de map van dit hoofdstuk erin:

cd ~
cd python-lab
mkdir lesson-02
cd lesson-02
pwd

Als python-lab nog niet bestaat, voer dan na cd ~ de opdracht mkdir python-lab uit. Deze opdrachten zijn op alle drie de systemen hetzelfde.

Op Windows zou die laatste opdracht dit als antwoord moeten geven:

Path
----
C:\Users\Rafi\python-lab\lesson-02

Op Linux:

/home/rafi/python-lab/lesson-02

Op macOS begint het pad met /Users/rafi. Je eigen gebruikersnaam staat waar nu Rafi of rafi staat.

Maak nu in deze map een bestand met de naam notes.py dat dit bevat:

print("Folder:", "lesson-02")
print("Squares:", 2 * 2, 3 * 3, 4 * 4)

En draai het — op Windows:

python notes.py

Op macOS of Linux:

python3 notes.py

Folder: lesson-02
Squares: 4 9 16

Pythons interactieve shell

Typ alleen python in de terminal (python3 op macOS en Linux) en druk op Enter, dan opent Python zelf:

python3

Python 3.12.3 (main, Aug 31 2026, 10:18:26) [GCC 13.3.0] on linux
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>>

De eerste regel is op jouw computer anders — hij toont je Python-versie, een datum en de naam van je besturingssysteem (op Windows eindigt hij met on win32, op macOS met on darwin). Het teken >>> is overal hetzelfde, en het betekent dat Python op een regel van je wacht. Wat je hier ook schrijft, wordt meteen beantwoord:

>>> 2 + 3
5
>>> "Python"
'Python'
>>> len("terminal")
8

Dit heet de REPL — Read, Eval, Print, Loop. Hij is heel handig om iets kleins te controleren: of een berekening klopt, of wat een functie teruggeeft.

Om te vertrekken:

>>> exit()

Het verschil dat mensen uren kost: in de REPL zie je bij het typen van 2 + 3 alleen 5. Maar zet je alleen 2 + 3 in een .py-bestand en draai je dat, dan verschijnt er niets — Python doet de berekening, gooit het resultaat weg en zwijgt. In een bestand moet je print schrijven om iets te zien. Dat is het echte verschil tussen de REPL en een script.

Wanneer het misgaat

python : The term 'python' is not recognized... (Windows) of command not found: python (macOS, Linux) Op Windows staat Python niet op PATH — zie het gedeelte "Wanneer het misgaat" van het vorige hoofdstuk: voer de installer opnieuw uit en vink het vakje onder Modify aan. Op macOS en Linux heet de opdracht python3.

can't open file '...notes.py': [Errno 2] No such file or directory De terminal staat in de verkeerde map, of de bestandsnaam bevat een typefout. Draai pwd om te zien waar je bent, en daarna ls om te zien of het bestand er staat.

cd : Cannot find path ... because it does not exist (Windows) of cd: no such file or directory (macOS, Linux) De map is nog niet aangemaakt, of de naam klopt niet. Maak hem aan met mkdir en druk de volgende keer op Tab wanneer je de naam typt.

De terminal lijkt vast te zitten en toont alleen >>> Je zit in de REPL, niet erbuiten. ls en python notes.py werken hier niet — dat zijn terminalopdrachten, geen Python. Typ exit() om te vertrekken.

De mapnaam bevat spaties Zet de hele naam tussen aanhalingstekens: cd "my python lab". Dit werkt op alle drie de systemen. Mappen zonder spaties geven dat probleem helemaal niet, en daarom zijn python-lab en my_notes betere gewoontes.

Jouw beurt

Vanuit de terminal, alleen met opdrachten:

1. Maak een map met de naam practice in python-lab
2. Ga erheen en bevestig het met pwd
3. Maak daar een bestand about.py dat je naam en de datum van vandaag afdrukt
4. Draai het met python about.py (python3 about.py op macOS of Linux)
5. Ga nu met cd .. één niveau terug en draai dezelfde opdracht opnieuw — wat gebeurt er?

Die laatste stap is de echte les. Als je de fout nu expres hebt gezien, herken je de oorzaak binnen een seconde wanneer hij in het echte werk opduikt.